به طور قطع مىدانيم كه در تعلق دعوت فرقى ميان بعضى با بعض ديگر نيست ، اگر در عصر نزول متعلق به بعضى شده ، بايد كه متعلق به كل كفار هم بشود . و جمله * ( « رَسُولٌ مِنَ اللَّه » ) * اشاره دارد به اينكه آن بينه عبارت است از محمد ( ص ) و جمله * ( « وَما تَفَرَّقَ . . . » ) * اشاره دارد به اينكه تفرقه و كفرى كه در سابق نسبت به حق داشتند نيز بعد از آمدن بينه بوده . و جمله * ( « وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّه . . . » ) * مىفهماند كه آنچه بدان دعوت شده‌اند ، و مامور به آن گشته‌اند ، دينى است قيم ، كه مصالح اجتماع بشريشان را تامين مىكند ، پس بر همه آنان لازم است به آن دين ايمان آورند و كفر نورزند . * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أُولئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ » ) * بعد از آنكه از اشاره به كفرشان به بينه اى كه به موجب سنت الهى برايشان آمده بود ، فارغ شد ، و نيز بعد از آنكه بيان كرد كه دين قيم به چه چيز دعوت مىكند ، شروع كرد به انذار و تهديد كفار ، و وعده به مؤمنين . و كلمه « بريه » به معناى خلق است ، مىفرمايد كسانى كه از اهل كتاب و مشركين به اين بينه كافر شدند ، در آتش جهنم و به طور دائم خواهند بود ، اين گونه افراد بدترين خلق خدايند ( چون نعمت هدايت بالاترين نعمتهاى الهى است ، و كفران آن بدترين كفرانها است ) . * ( « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ » ) * در اين آيه خيريت را منحصر در مؤمنين كرده ، كه اعمال صالح مىكنند ، هم چنان كه در آيه قبلى شريت را منحصر در كفار مىكرد ، ( و اين انحصار از آوردن ضمير « هم » استفاده مىشود ، چون اگر فرموده بود : « اولئك شر البرية » معنايش اين مىشد كه ايشان بدترين خلقند ، و اين منافات نداشت با اينكه اشخاص ديگرى هم بدترين خلق باشند ، ولى عبارتى كه در آيه آمده معنايش اين است كه ايشان ، آرى ايشانند بدترين خلق ) . * ( « جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * . . . * ( ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّه » ) * كلمه « عدن » به معناى استقرار و ثبات است ، پس جنات عدن به معناى بهشتهاى خالد و جاودانه است ، و توصيف دوباره اش به اينكه خير البرية در آن بهشتها خالدند و ابدا خالدند تاكيد همان جاودانگى است ، كه اسم « عدن » بر آن دلالت داشت * ( « رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ » ) * - خدا از ايشان راضى است ، و رضايت خدا از صفات فعل خداست و مصداق و مجسم آن همان ثوابى است كه به ايشان عطا مىكند ، تا جزاى ايمان و